Entradas

Mostrando las entradas etiquetadas como Spinoza

RESEÑA DE UN LIBRO DE GAZZANIGA (2012)

Imagen
GAZZANIGA, M., El cerebro ético . Barcelona, Paidós, 2006. Reseña publicada inicialmente en ESCUELA CON CEREBRO, en julio de 2012. Enlace roto. ________________________________________  Descartes, en su famoso Discurso del método (1637), escribió que sólo hay una cosa que podamos controlar absolutamente: nuestros pensamientos. El proceso de la duda metódica pone en cuestión todas las instancias que intervienen en nuestra relación con el mundo, pero llegados al final de ese proceso parece indudable, desde el razonamiento de Descartes, que tenemos pensamientos y, mucho más importante, que son nuestros. Al afirmar tan contundentemente que tenemos pensamientos y que además son nuestros (de quién iban a ser, si no), Descartes está iniciando un tema que, a lo largo de los siglos que nos separan de él, ha sido objeto de numerosas conjeturas, y que la neurociencia, disciplina que Descartes mismo podría haber fundado a partir de su desafortunada tesis sobre la glándula pineal como habitá...

EL PROBLEMA MENTE-CUERPO, ALTERNATIVAS MATERIALISTAS

Imagen

MONISMO PANTEÍSTA

Segundo intento de resolver el problema de la conexión entre las substancias cartesianas, esta vez obra de Spinoza. La reflexión de Spinoza comienza en la definición cartesiana de substancia: aquello que no necesita de otra cosa que a sí mismo para existir (en este fragmento, por ejempo, del Discurso , parte IV ). Descartes había establecido tres substancias: la materia ( res extensa infinita ), el yo ( res cogitans finita ) y Dios ( res infinita inextensa ). A pesar de su propia definición, cabía considerar que había una evidente dependencia ontológica de unas sobre otras, en tanto que considera a Dios creador del mundo y garante de sus leyes y del conocimiento humano. En fin, que sólo Dios era, en sentido estricto, una substancia. Spinoza retoma este conflicto dejado de lado por Descartes. Con total coherencia, afirma que si las otras dos substancias han sido creadas por Dios es una contradicción seguir tomándolas como tales, dado que la única substancia, aquello que no nec...

EL PANTEISME

Imagen
Segons Ferrater Mora, en el seu Diccionari de Filosofia , el panteisme és la doctrina segons la qual Déu i el món són una mateixa cosa, és a dir, que Déu no és essencialment diferent del món (tot i que això no implica que siguin considerades algunes diferències entre ambdues instàncies, sense les quals no podríem parlar d'elles amb noms diferents). Encara que el panteisme és suggerit en doctrines antigues (alguns presocràtics com Anaxàgores i el seu concepte d' homeomeries , o els neoplatònics), no són pròpiament panteistes, i s'ha d'anar a l'època moderna per trobar una formulació veritablement panteista: la de Spinoza. La relació del panteisme amb les teories de la realitat (metafísica) està orientada vers el monisme (l'oposat del dualisme de Descartes, antecessor de Spinoza). El panteisme pren els dos termes, Déu i Món , les dues substàncies cartesianes, i les identifica. No obstant, en aquest esquema el panteisme pot presentar dues variants segons si...

SPINOZA I LA FELICITAT

Imagen
Avui, que s’imposa la cultura de l’esforç i l’esperit emprenedor, potser Spinoza no podria ser presentat com a model a imitar, perquè el seu exemple no és precisament modèlic: treballa poc, el suficient per mantenir-se, i la resta del temps gaudeix del que vol, en el seu cas, ser filòsof i amant del saber. Des d’un punt de vista estrictament econòmic, avui diríem que Spinoza era un “gandul” que desaprofitava les “energies” que la societat hi havia invertit: la repercussió econòmica de l’activitat d’Spinoza fou efectivament molt minsa. És un exemple clar que il·lustra la manera com la societat, ahir i avui, demana a la filosofia un rendiment econòmic immediat a canvi de “mantenir” els filòsofs. Spinoza fins i tot rebutjà la possibilitat d’obtenir una ciutadella més robusta on arrecerar-se quan, l’any 1673, la Universitat de Heidelberg li oferí una càtedra que ell no acceptà perquè li hauria exigit manifestar públicament una fe religiosa que no compartia. Prefereix mantenir la seva l...

SPINOZA Y LA DUDA CARTESIANA

Imagen
Descartes está en las bases de la filosofía de Spinoza, pero no de forma incondicional: su sistema arranca de la crítica a Descartes y sólo acepta algunas partes básicas de su pensamiento, como el primado de la razón, pero rechaza el dualismo y el idealismo implícito en el cartesianismo. Por ejemplo, Spinoza mantiene que la proposición yo pienso es de naturaleza contingente, no expresa necesidad, porque es susceptible de duda. Por esta razón no la considera un sólido fundamento para una metafísica. La idea del cogito cartesiano expresa un subjetivismo que no puede darse en el conocimiento científico, que ha de darse desde un punto de vista de racionalidad imparcial. Hay en Spinoza una crítica a la duda metódica cartesiana. En principio cuenta con la convicción de estar en la verdad a través de la geometría, del análisis euclidiano de la metafísica expuesta en forma de encadenamientos de definiciones y deducciones, de modo que no se siente en la necesidad de probar otro ...

10 AÑOS DE ASTROLABIO

Imagen
ACABA DE SALIR A LA RED EL NÚMERO 16 DE LA REVISTA ASTROLABIO, COINCIDIENDO CON SU DÉCIMO ANIVERSARIO. CONTIENE UNA SECCIÓN DE ARTÍCULOS VARIADOS Y DOS DOSSIERES, UNO DEDICADO A VATTIMO Y OTRO A SPINOZA EN EL ATENEO BARCELONÉS. ACCESO LIBRE A LOS TEXTOS EN PDF, EN ESTE  ENLACE .

DESCUBRIENDO A GIORDANO BRUNO

Imagen
Reseña mía de dos libros de M. A. Granada dedicados a Giordano Bruno: M. A. Granada (ed.), Cosmología, teología y religión en la obra y el proceso de Giordano Bruno . Barcelona, Publicacions de la Universitat de Barcelona, 2001. M. A. Granada, Giordano Bruno. Universo infinito, unión con Dios, perfección del hombre. Barcelona, Herder, 2002. Fue publicada en Lateral en octubre de 2003. A Giordano Bruno le costó la vida atreverse a proponer algo, que el universo es uniforme e infinito, que hoy nadie discute (salvo en el detalle de que no se trata de una extensión infinita, sino más bien de un espacio curvo del que no se puede salir). El proceso de Bruno (1592-1600) se desarrolló en un momento en que dos posiciones cosmológicas pugnaban en una lucha a muerte para dirimir si era la Tierra o el Sol los centros de las órbitas de los planetas, esto ...